ABC kultury polskiej: Rafał Wojaczek – poeta, który jest
Artykuły

«Ktoś, kto kocha, nie jest tym, co umrze» – pisał polski poeta Rafał Wojaczek. W wieku 26 lat popełnił samobójstwo.

Co pozostawił po sobie z 26 lat życia? Dwa tomiki: «Sezon» wydany w 1969 r. i «Inna bajka» – w 1970 r. Jeszcze kilka zbiorów ukazało się po jego śmierci. Wśród nich: «Którego nie było», «Nie skończona krucjata», «Reszta krwi», «Chodzę i pytam», «Nie te czasy. Utwory nieznane».

Wojaczek urodził się 6 grudnia 1945 r. w Mikołowie na Śląsku. Uczył się w liceach w Mikołowie, Katowicach i Kędzierzynie-Koźlu. Studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. W latach szkolnych fascynował się fotografią.

Był bardzo popularnym poetą w czasach mojej młodości. Zaczytywaliśmy się jego wierszami. Byliśmy nimi zauroczeni. Co w nich było, co nas tak urzekło? Myślę, że to wyraźny ślad buntu, niezgody na zastany świat lat 70. XX wieku, ale też wielka potrzeba miłości i czułości kryjąca się za jego często wulgarnym językiem, schowana za odpychającą cielesnością potrzeba duchowości, harmonii i bliskości z innymi ludźmi. W jego poezji pojawiał się często bardzo brutalny język, fascynacja ciałem, śmiercią i pytanie, co kryje się za nią, co jest dalej. Ale też przebijał się niepokój o Polskę, jej mieszkańców i o to, jacy są. Były pytania o siebie, swoje lęki, obawy i fobie.

Jego poezja rozpięta jest między tym, za czym tęsknimy: pięknem, prawdą, dobrem, urodą świata, a tym, co jest bardzo fizyczne, brudne, okropne, odstraszające, odrzucające. Nawiązuje jednocześnie i do romantyzmu, i do klasycyzmu.

Wojaczek znał swoich poprzedników, często rozmawiał z nimi w swoich strofach. Byli mu potrzebni do wyrażania siebie. Na przykład w wierszu «Na imieniny Rafała Wojaczka» znajdziemy takie wersy, w których zamiast uczucia do Barbary – miłości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i okrutnej wojny, która mu zabiera wszystko – jest przeciwstawienie nadziei, młodości, piękna i róży brudnemu barowi, kuflowi piwa i drwinom ludzi z młodego poety sączącego piwo w obskurnym lokalu:

«Była wiosna, było lato, i jesień, i zima
Był poeta, co sezony cierpliwie zaklinał
Na mieszkanie i na miłość, na trochę nadziei
Na obronę ode klęski, oddalenie nędzy
Na ojczyznę, tę dziedzinę śmierci niechybionej
Na jawną różę uśmiechu pięknej nieznajomej». («Była wiosna, było lato»)

Był też Wojaczek bliski poecie leszczyńskiemu Stanisławowi Grochowiakowi. W wielu miejscach pisał o brzydocie, wydzielinach naszego ciała i rozkładzie. Dzięki temu napięciu między realną brzydotą, rozkładem, a potrzebą czystości, jasności i piękna powstała poezja, która żyje do dziś i może być odczytywana na różne sposoby. Szkoda tylko, że jego życie zniszczył alkoholizm, brak stabilizacji i schizofrenia. Był to jednak poeta szukający świata idealnego, takiego, jaki postrzegał będąc na początku drogi życiowej. Ten tragizm Wojaczka, ból rozpięty między wyobraźnią a realnością, jest wielką wartością jego wierszy.

Ale też wiedział, że każdego czeka śmierć i z nią niepewność, poczucie opuszczenia i klęski:

«Gorzka sól klęski siada na
Wargi». («Na imieniny Rafała Wojaczka»)

«Chodzę i pytam: gdzie jest moja szubienica?
W czyim ogrodzie, w jakim lesie rośnie?» («Chodzę i pytam»)

Utwory te przetrwały próbę czasu i brzmią nadal świeżo. Wypada więc nie zgodzić się z twierdzeniem samego poety o sobie samym, że jest on kimś, kogo «nie było». Jest bowiem nadal.

Rafał Wojaczek to poeta «przeklęty», zaliczony przez krytykę do «poetów kaskaderów», łączący ściśle życie ze sztuką, zatracający się w tworzeniu i samoniszczący się na różne sposoby. Błądzący w ludzkim cierpieniu, bólu, odnajdujący już swoją formę, będący na swojej drodze do wielkości. Wielka szkoda, że nie było mu dane dalej iść własną drogą poetycką.

Wciąż możemy czytać go na nowo. To niezwykłe, że poetę piszącego 50 lat temu można czytać z takim samym poczuciem świeżości, jakby jego wiersze były napisane wczoraj. Wielu twórców umarło młodo. Jednym z nich jest Rafał Wojaczek. Pozostały niedokończone wiersze, nienapisane tomiki. Życie ich było zbyt krótkie, by wypełnić się, zamknąć dojrzewaniem, wiekiem męskim i starością. Ktoś musi przychodzić po nich i pisać dalszy ciąg, szukać i pytać, błądzić.

O Rafale Wojaczku zostały zrobione dwa filmy. Jeden z nich zatytułowany «Wojaczek» powstał w roku 1999. W roli głównej wystąpił Krzysztof Siwczyk. Reżyserował go Lech Majewski. Dagmara Drzazga nakręciła zaś w roku 2018 film dokumentalny pod tytułem «Martwy sezon».

Sięgnijmy do wierszy poety z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, który tak się przedstawiał w wierszu «Rafał W.»:

«Nazywam się Rafał Wojaczek
jestem profesjonalnym mordercą
morduję wiersze za pieniądze
dla psychoanalityków których
uśmiech łagodzi obyczaje
przerażonego zwierzęcia
i mydli mu oczy
miłością znaną też
pod nazwą śmierć».

Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany do Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: EWA DEMARCZYK – CZARNY ANIOŁ

ABC KULTURY POLSKIEJ: HENRYK GÓRECKI – ŻYCIE ZANURZONE W ŚWIECIE MUZYKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: ROMAN INGARDEN – FENOMENALNY POLSKI FILOZOF

ABC KULTURY POLSKIEJ: TADEUSZ KANTOR – ŻYCIE, MIŁOŚĆ, PRZEMIJANIE I ŚMIERĆ

ABC KULTURY POLSKIEJ: IRENA SANTOR – WIELKA DAMA POLSKIEJ PIOSENKI

ABC KULTURY POLSKIEJ: SIĘGNIJ PO UTWORY LEOPOLDA TYRMANDA

ABC KULTURY POLSKIEJ: PONADCZASOWA AGNIESZKA OSIECKA

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022