Film «Rejs» w reżyserii Marka Piwowskiego powstał w roku 1969, kiedy kończyła się epoka Władysława Gomułki i rozpoczynała się dekada «sukcesów» socjalizmu pod sekretarzowaniem Edwarda Gierka, gospodarza, przed którego wizytą trzeba było malować trawę na zielono.
Obraz był kręcony w Toruniu na Bulwarze Filadelfijskim i na Wiśle pod Murzynowem koło Płocka. Był to debiut reżysera. Wzięli w nim udział wspaniali aktorzy – osobowości kina lat siedemdziesiątych – Jan Himilsbach, Zdzisław Maklakiewicz i Stanisław Tym.
W tym filmie nie tak ważna jest fabuła, jak wspaniałe dialogi. Oddają one absurdy Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, która trwała wtedy i miała jeszcze trwać aż do roku 1989, a może i dłużej.
Sama fabuła jest prosta. Na pokład statku wchodzi pasażer na gapę, który przez pomyłkę zostaje wzięty za kaowca, czyli instruktora kulturalno-oświatowego. Organizuje zabawę zapoznawczą, bal maskowy, quiz na inteligencję, zbiorową gimnastykę, grę w salonowca i wielki bal na cześć kapitana.
Obok zawodowców: Zdzisława Maklakiewicza, Stanisława Tyma, Ryszarda Pietruskiego, Zofii Czerwińskiej, Jolanty Lothe, Wandy Stanisławskiej-Lothe oraz znajomych, reżyser zaangażował zwykłych ludzi, tzw. naturszczyków (angażowano tylko te osoby, które nie potrafiły ani śpiewać, ani recytować, ani tańczyć), wśród nich Jana Himilsbacha, który potem stworzył z Maklakiewiczem niezwykły duet filmowy.
Obraz odbierany był zarówno wtedy, jak i później jako metafora socjalistycznego państwa płynącego donikąd, pogrążonego w absurdalnej «nowomowie» działaczy partyjnych, obchodzącego nikomu niepotrzebne święta i zniewalającego człowieka.
Do gotowego filmu władze ustosunkowały się bardzo nieufnie: zezwolono na dwie kopie pod warunkiem, że «Rejs» będzie wyświetlany bez reklamy i tylko w kinach studyjnych.
Nadrzeczna plaża, którą widzimy w pierwszej scenie «Rejsu», to brzeg Wisły w Toruniu. Dzisiaj w tym miejscu są piękne miejskie bulwary, dedykowane partnerskiej, amerykańskiej Filadelfii.
W 2005 r. Urząd Miejski odsłonił «miejsce pamięci». Tablice z fotosami z filmu, malowidło z «rejsowymi» cytatami na nadwiślańskim murku, a pomiędzy nimi znajduje się «Stara Katarzynka» – łódka pojawiająca się w pierwszych scenach. W ankiecie tygodnika «Polityka» pt. «Najciekawsze filmy polskie XX wieku» «Rejs» zajął I miejsce.
«Rejs» jest filmowym żartem z polskiej socjalistycznej obyczajowości, kultury, naszych wad i słabostek. Dialogi są pełne podtekstów, ironii i humoru, widać w nich zderzenie prostactwa z kulturą wyższą.
«Zgadzam się z przedmówcą. Przejdźmy od słów do czynów. Chciałem powiedzieć kilka słów…»
«Jak nie ma treści, to po prostu można tam sobie podkładać różne treści».
«A w filmie polskim, proszę pana, to jest tak: nuda… Nic się nie dzieje, proszę pana. Nic. (…) Dialogi niedobre… Bardzo niedobre dialogi są. W ogóle brak akcji jest» .
«Mnie się podobają melodie, które już raz słyszałem. No jakże może podobać mi się piosenka, którą pierwszy raz słyszę?»
«Na każdym zebraniu jest taka sytuacja, że ktoś musi zacząć pierwszy».
Wiesław PISARSKI,
nauczyciel języka polskiego skierowany przez ORPEG do pracy dydaktycznej w Kowlu
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: PIOTR MICHAŁOWSKI – ROMANTYK W SŁUŻBIE NIEPODLEGŁEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: CZARODZIEJSKI ŚWIAT JÓZEFA MEHOFFERA
ABC KULTURY POLSKIEJ: JACEK MALCZEWSKI – OBSESJA ŚMIERCI I PASJA ŻYCIA
ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ
ABC KULTURY POLSKIEJ: KOSSAKOWIE – DZIADEK, OJCIEC I SYN
ABC KULTURY POLSKIEJ: MAŁY WIELKI CZŁOWIEK – JAN MATEJKO
ABC KULTURY POLSKIEJ: A JAK ASAMBLAŻ
ABC KULTURY POLSKIEJ: B – JAK BEKSIŃSKI ZDZISŁAW
ABC KULTURY POLSKIEJ: C JAK JAN CYBIS
ABC KULTURY POLSKIEJ: D JAK DUNIKOWSKI XAWERY
ABC KULTURY POLSKIEJ: ERNO ERB – NIEZWYKŁY MALARZ ZWYCZAJNYCH LUDZI
