ABC kultury polskiej: W starym kinie
Artykuły

Wiele lat temu Mieczysław Fogg, swoim eleganckim, rozpoznawalnym na końcu świata głosem, śpiewał o małym, niemym kinie. 

O tym, że na ekranie Rudolf Valentino kochał i umierał dla tej jednej jedynej (którą w swoim czasie była gwiazda kina niemego Pola Negri, czyli Barbara Apolonia Chałupiec), a widzowie pochlipując z cicha ocierali zamglone wzruszeniem oczy.

Stare kino, które wydawałoby się, że wraz z rozwojem techniki i możliwości przekazu cyfrowego raz na zawsze odejdzie w zapomnienie, ma się całkiem dobrze i jest uwielbiane przez dość dużą grupę zagorzałych fanów. Ze starym kinem jest trochę tak jak z płytami analogowymi przeżywającymi teraz swój tryumfalny powrót.

Ja także należę do tych nieszkodliwych wariatów, którzy potrafią zafundować sobie nawet kilkunastogodzinny maraton w oglądaniu przedwojennych filmów. Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza, Jerzy Pichelski, największy amant Aleksander Żabczyński, wreszcie Kazimierz Junosza-Stępowski. Niezapomniana Hanka Ordonówna, cudowna Mieczysława Ćwiklińska, przepiękne Ina Benita, Elżbieta Barszczewska czy Jadwiga Smosarska to ikony polskiego filmu dwudziestolecia międzywojennego.

Trudno o filmach rozprawiać bez pomocy choćby kilku kadrów, ale te, podobnie jak największe filmowe hity tamtych czasów, znajdziecie Państwo bez trudu w internecie. Komedie, melodramaty, filmy sensacyjne – właściwie każdy może z tamtej kinematografii znaleźć coś dla siebie i jeszcze niezrównani Szczepko i Tońcio – «trubaciarze» (pojęcie utworzone od słowa trubadurzy) Lwowa.

Jednakże mimo ogromnych sukcesów, popularności i sławy los w większości nie oszczędzał przedwojennych aktorów. Podobnie jak wszyscy Polacy także i oni musieli się zmierzyć z dramatem wojny.

Aleksander Żabczyński, etatowy amant, odtwórca głównych ról między innymi w «Niezapomnianej melodii», «Ada to nie wypada» czy «Manewrach miłosnych» po kampanii wrześniowej przez Rumunię, Węgry i Francję przedostał się do Wielkiej Brytanii. W 1942 r. wysłano go na Bliski Wschód. Przez Irak i Palestynę dotarł do Egiptu, a w bitwie pod Monte Cassino został ranny. Po wojnie pracował w Teatrze Polskim, zmarł na atak serca w wieku zaledwie 58 lat.

Ina Benita, która ze wspomnianym Żabczyńskim zagrała w «Sportowcu mimo woli» i do której wzdychały tysiące panów, w czasie Powstania Warszawskiego z czteromiesięcznym synkiem przedzierała się przez kanały, aby ratować własne i swojego dziecka życie.

Eugeniusz Bodo, szarmancki, dowcipny i elegancki mężczyzna reklamujący przed wojną najlepsze kapelusze i krawaty, jeden z najwybitniejszych a także ekscentrycznych aktorów przedwojennego kina, swoje życie zakończył w 1943 r. w łagrze w Kotłasie, uprzednio oskarżony o szpiegostwo.

Hanka Ordonówna, chyba najbardziej rozpoznawalna gwiazda przedwojennego filmu, w czasie wojny została wywieziona do łagru w Uzbekistanie. Po zwolnieniu z zesłania przez Bombaj przedostała się do Bejrutu w Libanie, gdzie do końca życia prowadziła ochronkę dla dzieci. Zmarła na tyfus w 1950 r.

ABC kino 1

Hanka Ordonówna, 1930 r. Public domain

ABC kino 2

Elżbieta Barszczewska, 1939 r. Public domain

ABC kino 3

Aleksander Żabczyński, 1931 r. Public domain

ABC kino 4

Ina Benita, lata 1930. Public domain

Samo życie dla wielu polskich aktorów okresu międzywojennego napisało takie scenariusze, o których oni sami, wszak występujący w wielu produkcjach, mogliby powiedzieć, że są kompletnie oderwane od rzeczywistości, nieprawdopodobne i przerysowane. Role, jakie przyszło im zagrać w prawdziwym życiu, zasługują na wszystkie Oscary świata. Zachęcam z całego serca do sięgnięcia po zasoby starego kina polskiego.

ABC kino 5

Eugeniusz Bodo i jego pies Sambo, lata 1930. Public domain

ABC kino 6

Ostatnie zdjęcie Eugeniusza Bodo po zaaresztowaniu przez NKWD, 1941 r. Public domain

ABC kino 7

Adolf  Dymsza, 1931 r. Public domain

ABC kino 8

Jadwiga Smosarska i Franciszek Brodniewicz. Public domain

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: KAZIMIERZ SICHULSKI, MALARZ Z DUSZĄ KABARECIARZA

ABC KULTURY POLSKIEJ: WOJCIECH GERSON – CZŁOWIEK RENESANSU

ABC KULTURY POLSKIEJ: MARIA JAREMA – ABSTRAKCJA JEST WOLNOŚCIĄ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WILCZY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD DWURNIK – MISTRZ SZCZEGÓŁU

ABC KULTURY POLSKIEJ: WIELKANOC NA PŁÓTNACH MISTRZÓW

ABC KULTURY POLSKIEJ: PAPCIO CHMIEL

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022
Jarosław Marek Rymkiewicz – prawda o naturze świata i o człowieku
Artykuły
Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł 3 lutego 2022 r. Był poetą, eseistą, krytykiem literackim, dramaturgiem i publicystą politycznym.
27 marca 2022
ABC kultury polskiej: Rybak
Artykuły
Kiedy tylko zaczęłam trochę więcej rozpoznawać otaczający świat i zrozumiałam, że istnieją kredki, farby i ołówek – co ciekawe stolarski – a ich użycie daje mi ogromną przyjemność, w wolnych chwilach zajęłam się stawianiem swoich pierwszych kresek i barwnych plam na papierze.
17 marca 2022
ABC kultury polskiej: Mariusz Szczygieł – mistrz polskiego reportażu
Artykuły
Mariusz Szczygieł jest dziennikarzem, reportażystą, eseistą, pisarzem i wykładowcą akademickim. Największą popularność wśród czytelników przyniosła mu książka «Gottland» z 2015 r. Dziennik «Le Figaro» napisał o niej: «To nie jest książka, to klejnot».
15 lutego 2022