Kartki pocztowe na Boże Narodzenie i Nowy Rok wprowadzone zostały do obiegu w tym samym czasie co zwykłe ilustrowane pocztówki. Na przełomie XIX i XX wieku wiele ukraińskich kartek świątecznych ukazywało się m.in. w krakowskim wydawnictwie «Salon Malarzy Polskich».
Na terenach Imperium Rosyjskiego pierwsze otwarte kartki pocztowe z ilustracjami pojawiły się w 1894 r., a w Austro-Węgrzech trochę wcześniej – w latach 70. XIX wieku. Od końca XIX wieku, kiedy wydawanie pocztówek było już zjawiskiem powszechnym, a kartki z życzeniami z okazji Bożego Narodzenia, Nowego Roku i innych świąt stały się dobrą tradycją, wiele zakładów wydawało rozmaite pod względem ilustracji i sposobów druku świąteczne pocztówki. Do ich opracowania wydawcy angażowali najwybitniejszych ówczesnych malarzy.
Najlepsze pocztówki uznawane były za wytworny prezent, znak przychylności i szczególnej uwagi. Kartki noworoczne i bożonarodzeniowe są ciekawe pod względem poznawczym i artystycznym, dzięki nim dowiadujemy się o ukraińskich tradycjach i zwyczajach z początku ХХ wieku. Wydawanie kartek świątecznych, jak również wszystkich pozostałych kartek pocztowych, przyczyniło się do rozwoju ukraińskiej kultury.
Na kartkach noworocznych i bożonarodzeniowych wydawcy zamieszczali: symbole Świąt Bożego Narodzenia, dzieci, kolędników, zwierzęta, anioły, noworoczne ozdoby, ornamenty ludowe i oczywiście Świętego Mikołaja. W Niemczech i Austro-Węgrzech oraz w innych krajach alpejskich niezwykle popularne były pocztówki, na których Świętemu Mikołajowi towarzyszył jego przeciwnik – straszny demon Krampus, który mógł bawić się z grzecznymi i dobrymi dziećmi, a złym i niegrzecznym groził rózgami brzozowymi i zamiast prezentu zostawiał węgiel.
Na początku XX wieku tworzeniem kartek noworocznych i bożonarodzeniowych, czasem o charakterze patriotycznym, zajmowało się wielu ukraińskich wydawców i malarzy. Wśród artystów, którzy w swojej twórczości nie ominęli tego typu pocztówek, byli: Osyp Kuryłas, Antin Manastyrski, Ołena Kulczycka, Swiatosław Hordyński, Julian Krajkiwski, Jarosław Pstrak, Wasyl Diadyniuk, Edward Kozak i inni.
Kolacja wigilijna. Osyp Kuryłas, lata 1920–1930.
Wesołych Świąt! Ołena Kulczycka, lata 1920.
Z Rizdwom Swiatym. Julian Krajkiwski, wydawnictwo «Rusałka», Lwów, 1929 r.
Dość często na kartkach ukraińskich wydawców, w celu przekształcenia ich na świąteczne, po prostu drukowano odpowiednie życzenia: «З Новим роком» albo «З Різдвом Христовим». Tak czynił np. znany kijowski wydawca Dmytro Markow.
Z Nowym Rokiem. Wydawnictwo Dmytra Markowa, Kijów, 1918 r. Rysunek Wasyla Hułaka.
Z Nowym Rokiem. Wydawnictwo Dmytra Markowa, Kijów, ok. 1910 r.
Wśród ukraińskich wydawnictw w Galicji najbardziej znane kartki bożonarodzeniowe ukazały się w zakładzie Jakuba Orensteina «Hałycka Nakładnia» w Kołomyi, w wydawnictwach «Sojuznyj Bazar», «Rusałka», «Sokilskyj Bazar», Hryhorija Hanulaka i wielu innych.
Wesołych Świąt! 1905 r.
Z kozą. Wydawnictwo Szkolnych Podręczników, Biała Cerkiew, lata 1900. Z książki Mychajła Zaboczenia, Oleksandra Poliszczuka i Wołodymyra Jaciuka «Ukraina na starej pocztówce», Kijów, 2000 r.
Kolędnicy. Wydawnictwo Szkolnych Podręczników, Biała Cerkiew, lata 1900. Z książki Mychajła Zaboczenia, Oleksandra Poliszczuka i Wołodymyra Jaciuka «Ukraina na starej pocztówce», Kijów, 2000 r.
Szczególnie warto wyróżnić krakowskie wydawnictwo «Salon Malarzy Polskich», które wydawało dużo niezwykle pięknych ukraińskich kartek świątecznych. W ich produkcji stosowano technikę kolażu lub łączono różne techniki. Były to pocztówki o charakterze patriotycznym, często zamieszczano na nich ukraińskie znaki heraldyczne, niebiesko-żółte kolory, co trudno było sobie wyobrazić na terenie Imperium Rosyjskiego, zwłaszcza do rewolucji 1905 r., gdzie zakazywano stosowania języka ukraińskiego i karano za przywiązanie do ukraińskiej kultury i tradycji.
Na Nowy Rok mnohaja lita. Wydawnictwo «Salon Malarzy Polskich», Kraków, 1905–1910.
Na Nowy Rok mnohaja lita. Wydawnictwo «Salon Malarzy Polskich», Kraków, 1905–1910.
Na Nowy Rok mnohaja lita. Wydawnictwo «Salon Malarzy Polskich», Kraków, 1905–1910.
Wiktor LITEWCZUK
CZYTAJ TAKŻE:
«SERCE SERCU WIADOMOŚĆ PRZEKAZUJE»: Z HISTORII KARTEK POCZTOWYCH
«SERCE SERCU WIADOMOŚĆ PRZEKAZUJE»: Z HISTORII KARTEK POCZTOWYCH. CZĘŚĆ 2
«SERCE SERCU WIADOMOŚĆ PRZEKAZUJE»: Z HISTORII KARTEK POCZTOWYCH. CZĘŚĆ 3
WOŁYŃSKA WYSTAWA ROLNICZO-PRZEMYSŁOWA NA ZDJĘCIACH
LITOGRAFIE NAPOLEONA ORDY NA POCZTÓWKACH
WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO
POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM
JAN BUŁHAK – OJCIEC POLSKIEJ FOTOGRAFII
KRZEMIENIEC OŚRODKIEM SZTUKI FOTOGRAFICZNEJ NA WOŁYNIU
ŁUCK W OBIEKTYWIE HENRYKA PODDĘBSKIEGO
WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH WYDAWNICTWA «RUCH»
