ABC kultury polskiej: Jan Styka – malarz panoramiczny
Artykuły

8 kwietnia 1858 r. we Lwowie przyszedł na świat Jan Styka – mistrz pędzla, którego znakiem rozpoznawczym stało się malowanie ogromnych panoramicznych dzieł o tematyce narodowej, batalistycznej i religijnej.

Któż z nas będąc we Wrocławiu nie zobaczył «Panoramy Racławickiej», monumentalnego dzieła niewątpliwie robiącego duże wrażenie na każdym zwiedzającym. Jednym z twórców owego płótna jest Jan Styka, o którym Tomasz Fiałkowski na łamach «Tygodnika Powszechnego» pod koniec XIX wieku był uprzejmy napisać: «To malarz umiarkowanego talentu, za to wielkiego rozmachu».

styka 1

Jan Styka. Public domain

Zdaniem wielu publicystów współczesnych Styce jego umiłowanie malarstwa panoramicznego było czystym wyrachowaniem oraz klasyczną komercją. Zarzucano artyście, że wykorzystuje niezwykły moment popularności tej formy artystycznego przekazu i najzwyczajniej w świecie nieźle na tym zarabia. W «Przeglądzie Tygodniowym» pisano: «Ów mistrz jest specyalistą od urządzenia geszeftów panoramowych, które on wymyśla, a inni za niego robią̨, przyczem on zarabia».

Zapewne bardziej romantycznymi wydawali się krytykom sztuki ci artyści, którzy przymierali głodem i zazwyczaj kończyli w nędzy na gruźlicę lub inną podobną chorobę, a ich obrazy osiągały wtedy na aukcjach astronomiczne sumy wzbudzając powszechne achy i ochy.

Z Janem Styką tak nie było, choć i jemu zdarzały się niezbyt udane transakcje. «Panoramę Siedmiogrodzką» przywiózł artysta do kraju po tym, jak nie otrzymał od zleceniodawcy umówionego wynagrodzenia. Aby jakoś wynagrodzić sobie straty pocięty na odpowiednie kawałki obraz sprzedawał fragmentami. Nazbierało się ich około setki. Przedsiębiorczości trudno więc malarzowi odmówić.

styka 2

«Polonia», 1889. Public domain

«Panorama Racławicka», która bezsprzecznie kojarzy się każdemu właśnie z tym artystą, powstawała w latach 1893–1894. Jest oczywistym faktem, że takiego monumentalnego dzieła, 15 metrów wysokości i 114 długości, nie malowała jedna osoba. Przy tworzeniu tak wielkich obrazów zazwyczaj pracowało kilku lub nawet kilkunastu malarzy.

Każdy z nich zajmował się tą częścią, która najbardziej współgrała z jego umiejętnościami i tym, co mu w duszy kwiliło. Krajobraz i niebo obrazu należało do Bollera, niemieckiego pejzażysty, sceny batalistyczne do Wojciecha Kossaka, a zadaniem Jana Styki było przedstawienie chłopów zdobywających rosyjskie armaty oraz postaci Tadeusza Kościuszki i Wojciecha Głowackiego. Włodzimierz Tetmajer był zaś ekspertem od strojów ludowych i całego folkloru.

Panoramicznych płócien w swoim dorobku Styka ma wiele, ale trudno byłoby nie wspomnieć jeszcze o jednym niezwykłym, największym na świecie obrazie religijnym «Golgota». Ta licząca 60 metrów długości i 15 wysokości panorama ze Lwowa przez Warszawę i Moskwę powędrowała zza ocean do USA, gdzie ostatecznie, w specjalnie dla niej przygotowanym pawilonie w Forest Lawn Memorial Park, pozostaje do dzisiaj.

Ekspozycja owego dzieła jest nader spektakularna, iście amerykańska. Joanna Kubicka w «Przekroju» tak opisywała prezentację tego płótna: «Gasną̨ światła, kurtyna odsłania obraz. [...] Z głośników płynie muzyka. Nieopodal głos narratora snuje opowieść́ o Chrystusie, Piłacie, Sanhedrynie, sądzie... Punktowy reflektor w odpowiednich momentach wyławia właściwe fragmenty, potem potężne światła wydobywają̨ z ciemności cały obraz [...]».

styka 0

«Golgota», 1896. Public domain.

Jan Styka zmarł 28 kwietnia 1925 r. w Rzymie w wieku zaledwie 67 lat. Odszedł spokojnie we śnie, we własnym łóżku, cicho i bez rozgłosu, jakby na przekór swoim ogromnym, pełnym alegorii pracom.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: W STARYM KINIE

ABC KULTURY POLSKIEJ: KAZIMIERZ SICHULSKI, MALARZ Z DUSZĄ KABARECIARZA

ABC KULTURY POLSKIEJ: WOJCIECH GERSON – CZŁOWIEK RENESANSU

ABC KULTURY POLSKIEJ: MARIA JAREMA – ABSTRAKCJA JEST WOLNOŚCIĄ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WILCZY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD DWURNIK – MISTRZ SZCZEGÓŁU

ABC KULTURY POLSKIEJ: WIELKANOC NA PŁÓTNACH MISTRZÓW

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022