Nazwisko Opałka jest znane każdemu koneserowi sztuki. Pierwsze skojarzenie nasuwa się z imieniem Roman, choć grzechem byłoby nie wspomnieć o Henryku, znakomitym grafiku specjalizującym się w litografii, starszym bracie znanego na całym świecie polskiego konceptualisty.
Jest początek lat sześćdziesiątych. Na świecie króluje minimalizm oraz pop-art. W artystycznym światku zaczyna wiać lekkim znudzeniem. Pora więc na nową ideę, nową drogę w sztuce. Na salony i ściany galerii wkracza sztuka konceptualna, która na piedestał wynosi niczym niezakłócony sam proces tworzenia. Rodzi się konceptualizm. W nowym nurcie najistotniejszy okazuje się być sam pomysł, po prostu koncept.
Roman Opałka, polski malarz urodzony w 1931 r. we Francji, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych na świecie artystów. Jego prace znalazły się w największych galeriach świata. Wisiały na ścianach paryskiego Centrum Pompidou, Museum of Modern Art i Guggenheim Museum w Nowym Jorku. Aż siedmiokrotnie dzieła Opałki były obecne na weneckim Biennale. Był najdroższym żyjącym polskim malarzem – w 2010 r. w domu aukcyjnym Sotheby’s sprzedano nieznanemu nabywcy trzy «Detale» za 713 tys. 250 funtów, czyli ponad trzy miliony złotych. Początkowo artystę interesowało malarstwo materii. Chropowata faktura zazwyczaj jednobarwnych kompozycji zachwycała wyrazistością oraz smakiem.
W połowie lat sześćdziesiątych, wraz z pojawieniem się konceptualizmu, także Opałka przeżywa okres krystalizacji jego metody twórczej. Pojawia się pierwszy, jak się okaże jeden z wielu, obraz namalowany w ramach projektu nazwanego przez samego twórcę Detalem. Pierwsze dzieło to czarne płótno zapełnione białymi liczbami od 1 do 35327. Następne, tzw. «Obrazy liczone», będą nawiązywały do tego pierwszego. Płótna pokryte są rzędami kolejnych, następujących po sobie w ciągu liczb. Prawdziwa sztuka wanitatywna, symbolizująca ulotność ludzkiego życia, bezsensowność starań człowieka i nieuchronność przemijania.
Tę symbolikę artysta zamknął w szeregach cyfr. Był to swoisty akt codziennego dokumentowania czasu, który nieodwołalnie przemijał. Od 1972 r. początkowo czarne tło zamienił najpierw na szare, by później każde kolejne rozjaśniać o 1 %. Zamysłem i marzeniem Romana Opałki było dojście do liczby 7777777, co zbiegłoby się z dokonaniem ostatniego zapisu białym pigmentem na czystej bieli.
W wywiadach malarz często mówił, że koncepcja pracy twórczej jest swego rodzaju konkursem, w którym współzawodniczy sam ze sobą i z góry skazany jest na przegraną. Po kilku latach do swoich dzieł artysta zaczął dołączać również nagrania, w których czyta kolejno malowane przez siebie liczby. Na koniec, obok płócien oraz nagranego głosu, pojawiły się jeszcze zdjęcia Opałki. Wraz z upływem czasu jest na nich coraz starszy, przez co jego dzieła są jeszcze bliższe sztuce wanitatywnej.
Twórczość tego nietuzinkowego artysty znajdowała tylu zwolenników, co przeciwników. Część krytyków sztuki pisała o jego dziełach z zachwytem, doceniając i wynosząc pod niebiosa jego talent twórczy tudzież niezwykłą osobowość. Inni zaś w dość bezpośredni a zdecydowany sposób zauważali, że od prac Romana Opałki dużo bardziej interesująca jest, także pełna liczb, książka telefoniczna. Jednak, jak to ze sztuką bywa, na szczęście ostateczną ocenę oraz odbiór przekazu dzieła zawsze należy pozostawić widzowi.
Roman Opałka umarł w 2011 r., a liczbą jaką pozostawił na swoim ostatnim płótnie było 5590000. Tłem nie była niestety śnieżnobiała biel.
Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY: SZYMON KOBYLIŃSKI – CZŁOWIEK INSTYTUCJA
ABC KULTURY POLSKIEJ: PIÓRKIEM I WĘGLEM
ABC KULTURY POLSKIEJ: WOJCIECH WEISS – OBRAZ NA MALARSKIEJ PALECIE
ABC KULTURY POLSKIEJ: FRANCISZEK ŻMURKO – MALARZ SALONOWY
ABC KULTURY POLSKIEJ: WŁADYSŁAW ŚLEWIŃSKI – POLSKI GAUGUIN
ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD OKUŃ – MALARZ NIE(CO) ZAPOMNIANY
