Dzisiaj niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, jak znacząca, wpływowa oraz sławna w drugiej połowie XIX wieku była osoba Wojciecha Gersona – malarza, przedstawiciela realizmu i akademizmu, ilustratora, krytyka sztuki, publicysty, a nader wszystko znakomitego nauczyciela swojej epoki. Spod jego skrzydeł wyfrunęło w świat wielu wspaniałych malarzy.
Mistrz urodził się 1 lipca 1831 r. w Warszawie. Zmarł tamże 25 lutego 1901 r. i spoczął na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim. Artysta swoją drogę zawodową rozpoczął wybierając wydział architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Jednak miłość do pędzla wzięła górę i Gerson w 1845 r. wylądował na kierunku malarstwa, który ukończył z wyróżnieniem.
Jako wybitny student otrzymał stypendium Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Kiedy Gerson, po kilkuletnim pobycie za granicą, wraca do kraju, dostrzega, że zainteresowanie sztuką jest mizerne. Wielu artystów bieduje, a finanse większości z nich są w opłakanym stanie.
W pracowni mistrza na ul. Miodowej spotykają się malarze, by dyskutować i rozprawiać na temat malarstwa i życia, z którym muszą się borykać. Kiedyś stwierdzono nawet, że dla sztuki miejsca nie ma, bo ona chleba nie daje. Samemu Gersonowi ktoś zaproponował malowanie herbów na karetach.
W tak niesprzyjającej atmosferze, dzięki staraniom Wojciecha Gersona, zostaje powołane do życia «Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Królestwie Polskim» (z niego wywodzi się dzisiejsza «Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki»). Razem z kilkoma młodymi absolwentami malarstwa Gerson stworzył tzw. «Grupę Olszyńskiego», której celem było przywrócenie świetności malarstwu pejzażowemu oraz rodzajowemu.
«Przy studni», 1870 r. Public domain
Ilustracja ze zbioru bajek Stanisława Jachowicza, 1860 r. Public domain
Swoje plany realizowali poprzez organizowanie pieszych wędrówek po Polsce, gdy przenosili na papier i płótno najbardziej charakterystyczne cechy miasteczek i wsi regionów, które przemierzali. W ten sposób przeszli Kielecczyznę, Pojezierze Augustowskie, Mazowsze i Kujawy oraz Lubelszczyznę, pozostawiając na rysunkach i akwarelach wspaniały dokument epoki.
Artysta był jednym z tych, którzy poprzez sztukę odkryli i przybliżyli widzowi majestatyczne góry. Córka malarza, Maria Gerson-Dąbrowska, pisała w swych wspomnieniach: «W Tatry jeździł Gerson corocznie prawie, latem, pomiędzy rokiem 1885 a 1900 […]. Po prostu bez Tatr żyć nie mógł, tęsknił do nich i witał zawsze jednakim zachwytem i radością».
«Zwał skalisty w Dolinie Białej Wody w Tatrach», 1892 r. Public domain
«Odpoczynek w szałasie tatrzańskim» – to obraz uważany za jedno z najlepszych dzieł malarza. Zaginął, jak wiele innych, w czasie wojny. Przed 1939 rokiem należał do znanych magnatów finansowych, kolekcjonerów sztuki – rodziny Kronenbergów. Dopiero w 2003 r. płótno pojawiło się na jednej z aukcji w Londynie. Dzięki intensywnym staraniom rządu polskiego oraz Fundacji Bankowej Leopolda Kronenberga udało się pracę odzyskać. W 2010 r. obraz został przekazany do kolekcji Zamku Królewskiego w Warszawie.
«Odpoczynek w szałasie tatrzańskim», 1862 r. Public domain
Do jednych z najważniejszych obszarów działalności Mistrza należało nauczanie i wychowywanie następnych pokoleń artystów. Na jego zajęcia uczęszczali między innymi: Józef Chełmoński, Jan Stanisławski, Edward Okuń, Władysław Podkowiński, Józef Pankiewicz. Gerson stworzył własną metodykę nauczania, był absolutnym fenomenem jako pedagog.
Uwielbiany przez studentów, wszechstronnie wykształcony, pełen pasji, posiadał ogromny autorytet. Nigdy nie zdarzyło mu się poprawiać prac swoich uczniów, kolorystykę czy fakturę pozostawiał indywidualnemu wyczuciu artystycznemu studenta. Jakie relacje występowały między Wojciechem Gersonem a jego studentami, niech świadczy fragmencik listu wysłanego z Monachium do mistrza przez Józefa Chełmońskiego: «Ukochany mój najlepszy nauczycielu, gdybym tu mógł usłyszeć głos Pana, co mi zawsze świętą brzmiał prawdą (…)».
Sam artysta tak mówił o swojej wizji kształcenia kolejnych generacji artystów: «Kto by od uczniów swoich naśladownictwa wymagał lub od niego nie odwodził, przytępia w nich oryginalne, samorzutne popędy, przyszłość ich i przyszłość sztuki w nich samych zabija».
Najwięksi współcześni Gersonowi malarze byli jego uczniami i przez całe twórcze życie pozostawali wiernymi jego ideom, albowiem to on nauczył ich patrzeć na naturę i widzieć jej nieodpartą urodę.
«Tygodnik Ilustrowany», którego oryginalne wydanie z 1901 r. jest w moim szczęśliwym posiadaniu, tuż po śmierci artysty tak o nim pisał: «Choroba rozwijająca się powolnie, ale bezlitośnie, przecięła pasmo dni jego w chwili, gdy jeszcze nie znać było żadnego zaniku sił żywotnych. Umysł miał czysty i pogodny, a chęć do pracy gorączkową. Zmarł na posterunku, jako żołnierz – jak wódz raczej wielkiej rzeszy artystów, z tem wewnętrznem przekonaniem, że pamięć o nim świetlanemi zapisze się głoskami na kartach historyi sztuki naszej i w sercach tych wszystkich, których pierwszymi krokami kierował» (pisownia oryginalna – przyp. red.).
Wojciech Gerson, ok. 1890 r. Public domain
Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
CZYTAJ TAKŻE:
ABC KULTURY POLSKIEJ: MARIA JAREMA – ABSTRAKCJA JEST WOLNOŚCIĄ
ABC KULTURY POLSKIEJ: WILCZY MALARZ
ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD DWURNIK – MISTRZ SZCZEGÓŁU
ABC KULTURY POLSKIEJ: WIELKANOC NA PŁÓTNACH MISTRZÓW
ABC KULTURY POLSKIEJ: PAPCIO CHMIEL
ABC KULTURY POLSKIEJ: WITOLD PRUSZKOWSKI – SPÓŹNIONY ROMANTYK POLSKIEGO MALARSTWA
ABC KULTURY POLSKIEJ: ŚWIĄTECZNE OBRAZY
