ABC kultury polskiej: Wojciech Gerson – człowiek renesansu
Artykuły

Dzisiaj niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, jak znacząca, wpływowa oraz sławna w drugiej połowie XIX wieku była osoba Wojciecha Gersona – malarza, przedstawiciela realizmu i akademizmu, ilustratora, krytyka sztuki, publicysty, a nader wszystko znakomitego nauczyciela swojej epoki. Spod jego skrzydeł wyfrunęło w świat wielu wspaniałych malarzy.

Mistrz urodził się 1 lipca 1831 r. w Warszawie. Zmarł tamże 25 lutego 1901 r. i spoczął na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim. Artysta swoją drogę zawodową rozpoczął wybierając wydział architektury Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Jednak miłość do pędzla wzięła górę i Gerson w 1845 r. wylądował na kierunku malarstwa, który ukończył z wyróżnieniem.

Jako wybitny student otrzymał stypendium Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Kiedy Gerson, po kilkuletnim pobycie za granicą, wraca do kraju, dostrzega, że zainteresowanie sztuką jest mizerne. Wielu artystów bieduje, a finanse większości z nich są w opłakanym stanie.

W pracowni mistrza na ul. Miodowej spotykają się malarze, by dyskutować i rozprawiać na temat malarstwa i życia, z którym muszą się borykać. Kiedyś stwierdzono nawet, że dla sztuki miejsca nie ma, bo ona chleba nie daje. Samemu Gersonowi ktoś zaproponował malowanie herbów na karetach.

W tak niesprzyjającej atmosferze, dzięki staraniom Wojciecha Gersona, zostaje powołane do życia «Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Królestwie Polskim» (z niego wywodzi się dzisiejsza «Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki»). Razem z kilkoma młodymi absolwentami malarstwa Gerson stworzył tzw. «Grupę Olszyńskiego», której celem było przywrócenie świetności malarstwu pejzażowemu oraz rodzajowemu.

ABC Gerson 04

«Przy studni», 1870 r. Public domain

ABC Gerson 03

Ilustracja ze zbioru bajek Stanisława Jachowicza, 1860 r. Public domain

Swoje plany realizowali poprzez organizowanie pieszych wędrówek po Polsce, gdy przenosili na papier i płótno najbardziej charakterystyczne cechy miasteczek i wsi regionów, które przemierzali. W ten sposób przeszli Kielecczyznę, Pojezierze Augustowskie, Mazowsze i Kujawy oraz Lubelszczyznę, pozostawiając na rysunkach i akwarelach wspaniały dokument epoki.

Artysta był jednym z tych, którzy poprzez sztukę odkryli i przybliżyli widzowi majestatyczne góry. Córka malarza, Maria Gerson-Dąbrowska, pisała w swych wspomnieniach: «W Tatry jeździł Gerson corocznie prawie, latem, pomiędzy rokiem 1885 a 1900 […]. Po prostu bez Tatr żyć nie mógł, tęsknił do nich i witał zawsze jednakim zachwytem i radością».

ABC Gerson 05

«Zwał skalisty w Dolinie Białej Wody w Tatrach», 1892 r. Public domain

«Odpoczynek w szałasie tatrzańskim» – to obraz uważany za jedno z najlepszych dzieł malarza. Zaginął, jak wiele innych, w czasie wojny. Przed 1939 rokiem należał do znanych magnatów finansowych, kolekcjonerów sztuki – rodziny Kronenbergów. Dopiero w 2003 r. płótno pojawiło się na jednej z aukcji w Londynie. Dzięki intensywnym staraniom rządu polskiego oraz Fundacji Bankowej Leopolda Kronenberga udało się pracę odzyskać. W 2010 r. obraz został przekazany do kolekcji Zamku Królewskiego w Warszawie.

ABC Gerson 02

«Odpoczynek w szałasie tatrzańskim», 1862 r. Public domain

Do jednych z najważniejszych obszarów działalności Mistrza należało nauczanie i wychowywanie następnych pokoleń artystów. Na jego zajęcia uczęszczali między innymi: Józef Chełmoński, Jan Stanisławski, Edward Okuń, Władysław Podkowiński, Józef Pankiewicz. Gerson stworzył własną metodykę nauczania, był absolutnym fenomenem jako pedagog.

Uwielbiany przez studentów, wszechstronnie wykształcony, pełen pasji, posiadał ogromny autorytet. Nigdy nie zdarzyło mu się poprawiać prac swoich uczniów, kolorystykę czy fakturę pozostawiał indywidualnemu wyczuciu artystycznemu studenta. Jakie relacje występowały między Wojciechem Gersonem a jego studentami, niech świadczy fragmencik listu wysłanego z Monachium do mistrza przez Józefa Chełmońskiego: «Ukochany mój najlepszy nauczycielu, gdybym tu mógł usłyszeć głos Pana, co mi zawsze świętą brzmiał prawdą (…)».

Sam artysta tak mówił o swojej wizji kształcenia kolejnych generacji artystów: «Kto by od uczniów swoich naśladownictwa wymagał lub od niego nie odwodził, przytępia w nich oryginalne, samorzutne popędy, przyszłość ich i przyszłość sztuki w nich samych zabija».

Najwięksi współcześni Gersonowi malarze byli jego uczniami i przez całe twórcze życie pozostawali wiernymi jego ideom, albowiem to on nauczył ich patrzeć na naturę i widzieć jej nieodpartą urodę.

«Tygodnik Ilustrowany», którego oryginalne wydanie z 1901 r. jest w moim szczęśliwym posiadaniu, tuż po śmierci artysty tak o nim pisał: «Choroba rozwijająca się powolnie, ale bezlitośnie, przecięła pasmo dni jego w chwili, gdy jeszcze nie znać było żadnego zaniku sił żywotnych. Umysł miał czysty i pogodny, a chęć do pracy gorączkową. Zmarł na posterunku, jako żołnierz – jak wódz raczej wielkiej rzeszy artystów, z tem wewnętrznem przekonaniem, że pamięć o nim świetlanemi zapisze się głoskami na kartach historyi sztuki naszej i w sercach tych wszystkich, których pierwszymi krokami kierował» (pisownia oryginalna – przyp. red.).

ABC Gerson 01

Wojciech Gerson, ok. 1890 r. Public domain

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: MARIA JAREMA – ABSTRAKCJA JEST WOLNOŚCIĄ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WILCZY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD DWURNIK – MISTRZ SZCZEGÓŁU

ABC KULTURY POLSKIEJ: WIELKANOC NA PŁÓTNACH MISTRZÓW

ABC KULTURY POLSKIEJ: PAPCIO CHMIEL

ABC KULTURY POLSKIEJ: WITOLD PRUSZKOWSKI – SPÓŹNIONY ROMANTYK POLSKIEGO MALARSTWA

ABC KULTURY POLSKIEJ: ŚWIĄTECZNE OBRAZY

ABC KULTURY POLSKIEJ: TRZY RAZY NOAKOWSKI

ABC ПОЛЬСЬКОЇ КУЛЬТУРИ: СВЯТКОВІ КАРТИНИ

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022