ABC kultury polskiej: Zima w malarstwie
Artykuły

Jeśli tylko nie charakteryzuje nas wrażliwość zbliżona do stanów emocjonalnych nosorożca, niczego przy tym temu ciekawemu zwierzęciu nie ujmując, to odczuwanie wszelkimi danymi człowiekowi zmysłami zmian zachodzących w otaczającym nas świecie jest czymś oczywistym i niezwykle naturalnym dla przeciętnego homo sapiens.

Następujące po sobie pory roku i towarzyszące im przemiany sprawiają, że wielu ludzi odczuwa dziwną, niewytłumaczalną więź z określonymi miesiącami. Jedni kochają gorące lato i prażące się w południowym słońcu mury lub spaloną upałem ziemię. Inni uwielbiają melancholię jesiennych mgieł, złotych liści, a także ołowiane chmury nisko wiszące nad horyzontem.

Soczysta zieleń, nieśmiałe pierwsze kwiaty, wczesne wiosenne listki na drzewach także wprawiają niektóre osoby w niemy zachwyt. Biały puch, lekko różowe niebo zwiastujące niechybne opady śniegu, czapy lodowe na skalistych grzbietach lub szron na krzewach i zziębnięte ptaki to krajobraz jaki towarzyszy zimie. Także ta pora roku ma swoich zagorzałych wielbicieli.

Wielu malarzy przelewało na płótno stan ducha i wizję świata jaka towarzyszyła im w wiosenne, letnie, jesienne lub zimowe dni.

Zimowy pejzaż to temat niezwykle trudny do namalowania. Bo jakże tu sprostać wyzwaniu jakie matka natura stawia przed artystą? Jak wydobyć niezwykły, magiczny, wręcz baśniowy urok skrzącego się śniegu czy lodu przy pomocy farb, kredek lub pasteli? W jaki sposób oddać chłód zimowego poranka i szarość pustych pól, po których przemykają tylko zziębnięte zwierzęta?

Julian Fałat jawi się w tej materii absolutnym mistrzem. Obraz zatytułowany «Śnieg» zachwyca swą genialnością. Słońce odbijające się w kryształkach lodu wręcz oślepia, a jednocześnie z tej mroźnej powierzchni wydobywa niezliczoną ilość kolorów – złocieni, fioletów i różów. Jednocześnie białe plamy odczuwamy jak coś niezwykle miękkiego i delikatnego.

zima 1

Julian Fałat. Pejzaż zimowy z rzeką i ptakiem. Public domain

O obrazie «Z brzegów Wilejki» Ferdynanda Ruszczyca jeden z krytyków w 1900 r. powiedział: «Dzisiejsze malarstwo nie odtwarza, lecz przede wszystkim wyraża przyrodę, oddaje nie tylko jej kształty zewnętrzne, lecz także jej duszę – nastrój».

Józef Chełmoński miał zwyczaj, szczelnie po czubek nosa otulony w kożuch, rysować w plenerze. Pogoda, nawet najgorsza, nie stanowiła dla niego żadnej przeszkody. Jego prawie monochromatyczne «Kuropatwy na śniegu» sprawiają, że widz ma poczucie dojmującego zimna przeszywającego do szpiku kości, a małe ptaki zagubione w bieli pustkowia przypominają drobne kobiety opatulone w wełniane chusty.

zima 3

Józef Chełmoński. Noc na Ukrainie. Public domain

Ale zima to nie tylko zachwyt na feerią barw i miękkością świeżo opadłego śniegu. To także krajobraz surowy i groźny. Zwiastujący straszne nieszczęścia i ludzki dramat. Tak jest na obrazie Artura Grottgera «Pochód na Sybir», na którym widzimy skazańców pędzonych na zesłanie po przegranym powstaniu styczniowym. Zawieja śnieżna, zmrożone krzewy, szare, prawie czarne chmury dodają grozy tej kompozycji.

zima 2

Artur Grottger. Pochód na Sybir. Public domain

Pisząc o temacie zimy pojawiającej się na płótnach polskich mistrzów trudno wszak nie wspomnieć o najbardziej uczęszczanym regionie Polski, bezsprzecznie z tą porą roku się kojarzącym. Zakopane, Podhale, Tatry – ukochane przez wielu artystów i przez nich adorowane. Jan Stanisławski, Władysław Ślewiński, Stanisław Witkiewicz, Leon Wyczółkowski.

Panoramiczne widoki ośnieżonych szczytów, lekko rozświetlonych kilkoma promieniami słońca – to «Zakopane w zimie» Stanisławskiego i «Widok z Kozińca. Zakopane w śniegu» Wyczółkowskiego. Ostro kończące się skały, przepaście, kosodrzewina, góry spowite chmurami, a na zboczach ciemne plamy zwierząt zobaczymy na malowidle «Kozice w górach» Witkiewicza.

zima 4

Leon Wyczółkowski. «Widok z Kozińca. Zakopane w śniegu». Public domain

Lecz kiedy mrozy zelżeją, zima będzie miała się ku końcowi, śniegi zaczną się topić i spływać do Morskiego Oka («Morskie Oko» – Ślewiński) to znak, że czas już nadchodzi dla kolejnej pory roku – czyli wiosny.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: JAN STYKA – MALARZ PANORAMICZNY

ABC KULTURY POLSKIEJ: W STARYM KINIE

ABC KULTURY POLSKIEJ: KAZIMIERZ SICHULSKI, MALARZ Z DUSZĄ KABARECIARZA

ABC KULTURY POLSKIEJ: WOJCIECH GERSON – CZŁOWIEK RENESANSU

ABC KULTURY POLSKIEJ: MARIA JAREMA – ABSTRAKCJA JEST WOLNOŚCIĄ

ABC KULTURY POLSKIEJ: WILCZY MALARZ

ABC KULTURY POLSKIEJ: EDWARD DWURNIK – MISTRZ SZCZEGÓŁU

ABC KULTURY POLSKIEJ: WIELKANOC NA PŁÓTNACH MISTRZÓW

Powiązane publikacje
ABC kultury polskiej: Ignacy Gogolewski – mistrz mowy polskiej
Artykuły
Wiele postaci literackich kojarzymy z aktorami, którzy wcielili się w role bohaterów wybitnych dzieł przeniesionych na duże lub małe ekrany. Jedną z takich postaci jest Ignacy Gogolewski, który zagrał Antka Borynę w serialu na podstawie powieści Władysława Reymonta «Chłopi» powstałym w latach 1971–1973 oraz jego wersji kinowej w reżyserii Jana Rybkowskiego z roku 1973.
29 lipca 2022
ABC kultury polskiej: Kaśka Sochacka – upór i talent
Artykuły
Upór, pracowitość, talent i odrobina szczęścia doprowadziły ją do popularności, dużej liczby fanów jej niezwykłego głosu oraz przyznania dwóch Fryderyków w 2022 r. za Fonograficzny Debiut Roku i za Album Roku Indie Pop za płytę «Ciche dni».
14 lipca 2022
ABC kultury polskiej: «Wiosna, ach to ty»
Artykuły
Radosne ćwierkanie ptaków, namacalne, rozleniwiające ciepło słonecznych promieni, pędzące po błękitnym niebie kawalkady już nie szarych chmur lecz białych, puchatych obłoków. Nowe pokłady energii, wszechobecna zieleń świeżych szat świata i nadzieje na lepsze jutro… Jak tu nie kochać wiosny? Z pewnością uwielbiali ją także polscy artyści przełomu XIX i XX wieku.
31 maja 2022
ABC kultury polskiej: Paweł Łoziński – reżyser w drodze
Artykuły
Paweł Łoziński to znany w Polsce reżyser, scenarzysta i producent interesujących filmów dokumentalnych. W wywiadzie dla internetowego radia «357» na pytanie: «Kim jesteś?» odpowiedział: «Człowiekiem w drodze».
24 maja 2022
Konopnicka: zawłaszczenia i rewizje
Artykuły
Była kobietą niezwykłą. Cechowała ją odwaga, determinacja, a przede wszystkim – niebywała ciekawość świata. Badacze jej życia i twórczości wiedzą to od dawna. Tymczasem większość osób przemierzających nazwane jej imieniem ulice ma w głowie zupełnie inny obraz. Staje im przed oczami matrona w długiej sukni, często w towarzystwie dzieci. Połączenie Matki Polki z narodowym wieszczem. 23 maja obchodzimy 180. rocznicę urodzin Marii Konopnickiej.
23 maja 2022
«Tam, gdzie grał – był teatr narodowy». Wspomnienie o Jerzym Treli
Artykuły
Był żywym pomnikiem teatru, a niektórzy mawiali wręcz, że «tam, gdzie gra Trela, tam jest teatr narodowy». Wybitny polski aktor Jerzy Trela zmarł 15 maja w Krakowie w wieku 80 lat.
18 maja 2022
Ochman – głos Polski prosto z Ameryki
Artykuły
Syn Polaków od lat mieszkających w USA wraca do Polski studiować śpiew solowy, dla sprawdzenia zgłasza się do telewizyjnego talent show i wygrywa. Oto Krystian Ochman – młody muzyk, który reprezentował Polskę w konkursie Eurowizja 2022 w Turynie, zdobywając dla nas 12. miejsce.
16 maja 2022
ABC kultury polskiej: Bez reszty oddany teatrowi
Artykuły
Kiedy ten wielki aktor umierał na serce 22 lutego 1992 r. w Teatrze Nowym w Poznaniu, jego ostatnie słowa były cytatem z «Króla Leara» Williama Shakespeare’a.
12 maja 2022
ABC kultury polskiej: Wacław Szymanowski – artysta, który wyrzeźbił muzykę
Artykuły
Konkurs Chopinowski za każdym razem rozpala do czerwoności emocje melomanów. Wiem coś na ten temat, albowiem, jak wielu podobnych mi ludzi, zawsze z wypiekami na twarzy oczekuję na werdykt jury. Przy tej okazji, wcześniej czy później, na ekranie telewizora musi pojawić się jedna z najbardziej znanych i rozpoznawalnych rzeźb.
19 kwietnia 2022